Οι φοβίες στα παιδιά [17-12-2025]

Το συναίσθημα του φόβου είναι ένα αναγκαίο και φυσιολογικό συναίσθημα. Αποτελεί μέσο προστασίας αποφυγής κινδύνων. Υπάρχουν ορισμένοι αναμενόμενοι φόβοι κατά την ανάπτυξη του παιδιού. Για παράδειγμα, κάποιοι συνηθισμένοι φόβοι οι οποίοι εμφανίζονται σε συγκεκριμένες ηλικίες είναι οι παρακάτω:

• Φόβος για το σκοτάδι και για οτιδήποτε άγνωστο, κυριαρχούν συνήθως ως  και την νηπιακή ηλικία.
• Τα νήπια φοβούνται περισσότερο ζώα ή έντομα, τέρατα ή φαντάσματα, το γιατρό, το σκοτάδι, ή το να χαθούν. Μεταξύ  του τρίτου και του πέμπτου έτους της ηλικίας, τα παιδιά τείνουν  να φοβούνται περισσότερο φανταστικούς κινδύνους, όπως είναι τα τέρατα κάτω από το κρεβάτι. Αυτό συμβαίνει γιατί σε αυτές τις ηλικίες τα παιδιά δυσκολεύονται στον διαχωρισμό της πραγματικότητας από την φαντασία
• Τα παιδιά σχολικής ηλικίας εμφανίζουν φόβο αποχωρισμού, φόβο ασθένειας, νέων σχολικών καταστάσεων. Τα μεγαλύτερα μπορεί να έχουν φόβο κοινωνικής απομόνωσης. Επίσης, συχνός είναι και ο  φόβος θανάτου σε δύο ηλικιακές φάσεις: 5-8 ετών και 9-11 ετών καθώς αρχίζουν να καταλαβαίνουν τη μονιμότητα του θανάτου.
• Στους εφήβους συναντάμε  φόβους  οι οποίοι σχετίζονται με την κοινωνική αποδοχή ή την απογοήτευση των γονιών. Επίσης, υπάρχουν φόβοι για φυσικές καταστροφές, εγκλήματα αλλά και υπαρξιακοί φόβοι  σε μεγαλύτερες ηλικίες.

Τι είναι οι φοβίες;

Τα παραπάνω αναφέρονται σε φυσιολογικούς φόβους που εμφανίζονται στα διάφορα αναπτυξιακά στάδια και διαφέρουν από αυτό που ονομάζουμε φοβίες.

Η φοβία είναι ένας  έντονος και παράλογος φόβος για ένα συγκεκριμένο αντικείμενο, χώρο ή  κατάσταση, η οποία μπορεί και να μην αποτελεί πραγματικό κίνδυνο. Οι φόβοι μπορεί να μετατραπούν σε φοβίες όταν επιμένουν και απασχολούν μέρος της καθημερινότητας του ατόμου. Η φοβία έχει ως αποτέλεσμα μια συμπεριφορά αποφυγής αυτού που μας προκαλεί φόβο, μπορεί να επηρεάζει τη λειτουργικότητά μας  και συνδέεται με εκδήλωση σωματικών συμπτωμάτων. Για παράδειγμα, το παιδί η ο έφηβος μπορεί να εκδηλώσει συμπτώματα όπως εφίδρωση, έντονο τρόμο, πόνο στο στομάχι κτλ.  Υπάρχουν δύο βασικές κατηγορίες φοβιών: οι ειδικές και οι κοινωνικές φοβίες.

Ειδικές φοβίες: φόβος συγκεκριμένων αντικειμένων ή καταστάσεων (π.χ. φυσικές καταστροφές κ.α) 

Κοινωνικές φοβίες: έκθεση σε κοινωνικές καταστάσεις                                          

Οι περισσότερες φοβίες ξεκινούν στην παιδική ηλικία, στην εφηβεία ή στην πρώιμη ενήλικη ζωή. Οι φοβίες μπορεί να οφείλονται σε κάποια εμπειρία, ένα τραυματικό γεγονός ή σε κάποια φοβία που έχει ένα γονέας και μπορεί να την μεταδώσει στο παιδί του (π.χ ο γονιός φοβάται τα σκυλιά και μεταδίδει αυτό το φόβο στο παιδί).

Τα παιδιά με αυτισμό εμφανίζουν συχνά φοβίες λόγω αυξημένης ευαισθησίας σε ερεθίσματα (π.χ. δυνατοί θόρυβοι) αλλά και στην κατανόηση και πρόβλεψη του περιβάλλοντος (όπως και παιδιά με γνωστικο-αντιληπτικές δυσκολίες). Επίσης, είναι πιο ευάλωτα στην εμφάνιση άγχους λόγω δυσκολίας κατανόησης κάποιων καταστάσεων ή λόγω χαμηλής αυτοεκτίμηση ή έλλειψης στρατηγικών αντιμετώπισης

Τρόποι αντιμετώπισης.

Κάποιες συμπεριφορές που θα βοηθούσαν το παιδί μας να αντιμετωπίσει κάποια φοβία είναι οι παρακάτω:

• Δεν κοροϊδεύω τη φοβία του παιδιού μου. Του λέμε ότι κατανοούμε ότι φοβάται και ότι θα το βοηθήσουμε να νιώσει καλύτερα
• Καλό είναι να μην πιέζουμε το παιδί να αντιμετωπίσει την φοβία του. Προτείνεται η σταδιακή έκθεση στο φοβικό ερέθισμα.
• Διαβάζουμε μαζί βιβλία που ασχολούνται με φοβίες
• Χρησιμοποιούμε δικά μας παραδείγματα (π.χ ότι και εμείς όταν ήμασταν στην ηλικία του είχαμε παρόμοια συναισθήματα)
• Ασκήσεις χαλάρωσης-αισθητηριακές δραστηριότητες όταν εμφανίζεται η φοβική σκέψη
• Αναζήτηση βοήθειας από ειδικό.